G\u00fcn\u00fcm\u00fczde modernli\u011fin, ekonomide, siyasette, sosyal hayatta ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda insanl\u0131\u011fa kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 de\u011ferler vard\u0131r. Modern insan\u0131n de\u011ferleri aras\u0131nda ilk s\u0131rada cumhuriyet, ikinci s\u0131rada ise demokrasi gelir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada ise do\u011fru alg\u0131lanm\u0131\u015f laiklik gelir.<\/p>\n
Bir \u00fclkeyi ya bir \u015fah\u0131s y\u00f6netir, buna monar\u015fi denir; ya zengin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir z\u00fcmre y\u00f6netir, buna oligar\u015fi denir veya halk, kendi kendisini y\u00f6netir ki buna da cumhuriyet denir. Mant\u0131ken bunun ba\u015fka bir se\u00e7ene\u011fi yoktur. Cumhuriyet, ana format\u0131n ad\u0131d\u0131r. Ancak uygulamada \u00e7ok de\u011fi\u015fik cumhuriyet \u015fekilleri vard\u0131r. Mesela \u00c7in Halk Cumhuriyeti de bir cumhuriyettir, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti de bir cumhuriyettir.<\/p>\n
Bu gibi cumhuriyetlerde \u015fu vard\u0131r: Elde bir doktrin vard\u0131r, bunun ad\u0131 kom\u00fcnizmdir veya \u015feriatt\u0131r. Bu doktrinde halka \u015fu s\u00f6ylenir: \u201cBu doktrine kar\u015f\u0131 gelemezsiniz. E\u011fer bu doktrine kar\u015f\u0131 gelirseniz, n\u00fcfusunuz y\u00fcz milyon dahi olsa, y\u00fcz milyonunuz da hay\u0131r deseniz, sizin dedi\u011finiz de\u011fil bu doktrinin dedi\u011fi olur. Ama buna kar\u015f\u0131 gelmedi\u011finiz m\u00fcddet\u00e7e, bunun \u00e7izdi\u011fi \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde hareket etti\u011finiz m\u00fcddet\u00e7e; oy kullanma, s\u00f6z s\u00f6yleme hakk\u0131n\u0131z vard\u0131r.\u201d<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla cumhuriyet bir rejim \u015feklidir. Bir icra \u015fekli de\u011fildir. Ama demokrasiye giden yolda birinci \u015fart, olmazsa olmaz \u015fart cumhuriyettir. Cumhuriyetsiz bir demokrasi olmaz. Ancak cumhuriyet tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir; mutlaka demokrasiyle ta\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. Cumhuriyet taban\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir demokrasi, insanlara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirir. Bu y\u00fczden demokrasi ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck demektir.<\/p>\n
Nas\u0131l Bir Demokrasi?<\/p>\n
Demokratik Cumhuriyet ise iki temele dayand\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bu iki temele dayand\u0131r\u0131lmazsa o Cumhuriyette demokrasiden bahsedilemez.<\/p>\n
Bunlardan birincisi Hukukun \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesidir. Bu ilkeye g\u00f6re devlet, birey ve kurumlar aras\u0131 ili\u015fkiler hukuk kurallar\u0131 ile belirlenir. Bu hukuk kurallar\u0131 ise 10 Aral\u0131k 1948 \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesinde belirtilmi\u015f olan temel hak ve h\u00fcrriyetleri temel alan ve bireyi esas alan kanunlard\u0131r.<\/p>\n
Demokrasinin insanlara sundu\u011fu en \u00f6nemli \u015fey, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak suretiyle insanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan itibaren sahip olduklar\u0131 temel hak ve \u00f6zg\u00fcrlerinin teminat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu sayede bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve ki\u015fisel kabiliyetler geli\u015fir, bireylerle geli\u015fen fikir, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kabiliyetler sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ile \u015fekil alarak o \u00fclkenin ilerlemesini, geli\u015fmesini ve m\u00fcspet anlamda de\u011fi\u015fmesini sa\u011flar. Demokrasilerde insanlar\u0131n temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin en \u00f6nemli teminat\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesidir.<\/p>\n
Bunlardan ikincisi ise do\u011fru alg\u0131lanm\u0131\u015f bir laikliktir. Devletin harek\u00e2t tarz\u0131n\u0131n bir din veya mezhep esaslar\u0131na g\u00f6re de\u011fil; temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sayg\u0131l\u0131, hukukun evrensel kurallar\u0131na ve modern bilimin kurallar\u0131na g\u00f6re olmas\u0131 gerekir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn getirmi\u015f oldu\u011fu cumhuriyet, demokrasi ve laiklik, bizi modern \u00fclkeler seviyesine \u00e7\u0131karacak olan kavramlard\u0131r.<\/p>\n
Jakoben Laiklik De\u011fil Sek\u00fcler Laiklik<\/p>\n
\u00dclkemiz, \u0130ngiltere, ABD gibi d\u00fcnyan\u0131n geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerindeki sek\u00fcler laiklik yerine, Fransa\u2019n\u0131n jakoben laikli\u011fini alm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Fransa 1968\u2019de General De Gaulle ile beraber jakoben laikli\u011fi terk etmi\u015f ve bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn modern d\u00fcnya sek\u00fcler laikli\u011fe d\u00f6nm\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye ise \u0131srarla jakoben laiklik \u00fczerinde durmu\u015ftur. Jakoben laiklik, Fransa kaynakl\u0131d\u0131r ve din \u00fczerinde bask\u0131 kurar. 1789\u2019daki ihtilalden 1968\u2019e kadar bunu uygulayan Fransa, defalarca kez darbelerle sars\u0131lm\u0131\u015f, ancak 5. Cumhuriyet ile istikrar kurabilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ise bunu \u00e7\u00f6zememi\u015f ve y\u0131llarca ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcyle, imam hatiplerle, yani kendi halk\u0131yla u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden de laiklik, T\u00fcrk halk\u0131 taraf\u0131ndan, dinin kar\u015f\u0131s\u0131nda duran bir kavram gibi alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun da neticesinde \u00fclkemizde y\u0131llarca \u201claik – antilaik\u201d \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00e7at\u0131\u015fma dinini korumak ve ya\u015famak isteyen halk\u0131n cemaatlere ve tarikatlara y\u00f6nelmesine neden oldu\u011fundan T\u00fcrkiye\u2019de cemaat ve tarikat olu\u015fumlar\u0131n\u0131n \u00e7ok ciddi ekonomik ve siyasi g\u00fcce h\u00fckmetmesine ortam haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu kadar b\u00fcy\u00fck siyasi ve ekonomik bir g\u00fcce h\u00fckmeden cemaat ve tarikatlar siyaset \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olmaya ve d\u00f6n\u00fcp demokratik ve laik yap\u0131y\u0131 tehdit etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu durum tam bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcd\u00fcr. Jakoben laiklik bask\u0131 uygulad\u0131k\u00e7a, cemaatler ve tarikatlar rejimi tehdit etmi\u015f, rejim tehdit alt\u0131na girdik\u00e7e devlet din ve dini kurumlar \u00fczerinde bask\u0131y\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden Jakoben laiklik T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil, sorunun kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Halbuki olmas\u0131 gereken laiklik, sek\u00fcler laikliktir. Yani devletin b\u00fct\u00fcn din ve mezheplere kar\u015f\u0131 e\u015fit mesafede olmas\u0131d\u0131r. Devletin harek\u00e2t tarz\u0131n\u0131n bir din ve mezhep esas\u0131na g\u00f6re de\u011fil, hukukun evrensel kurallar\u0131na ve modern bilimin kurallar\u0131na g\u00f6re olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Demokrasinin Vazge\u00e7ilmezi STK\u2019lar<\/p>\n
Demokrasinin vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131ndan bir tanesi de sivil toplumdur. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde iktidar ve muhalefet vard\u0131r. Diktat\u00f6r devletlerde bile legal veya illegal muhalefet vard\u0131r. Ger\u00e7ek demokrasileri di\u011fer rejimlerden ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zellik, iktidar ya da muhalefet de\u011fil; sivil toplum \u00f6rg\u00fctleridir. Sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi demektir. Herkes milletvekili olamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerine, sendikalara \u00fcye olur. \u0130\u015fadamlar\u0131, i\u015f\u00e7iler, kad\u0131nlar, toplum i\u00e7erisindeki her t\u00fcrl\u00fc grup haklar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde arar ve siyaset \u00fczerinde bask\u0131 olu\u015fturur. Bu bask\u0131 neticesinde \u00fclkede yanl\u0131\u015f giden baz\u0131 \u015feyler d\u00fczelir.<\/p>\n
1800\u2019lerden itibaren demokrasi bas\u0131n\u0131 da yan\u0131na alarak geli\u015fmi\u015ftir. Bas\u0131n ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede demokrasiden bahsedemezsiniz. Bas\u0131n ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri, demokrasinin olmazsa olmaz\u0131d\u0131r.<\/p>\n
En K\u00f6t\u00fc Demokrasi En \u0130yi Darbeden \u0130yidir<\/p>\n
Elhas\u0131l, \u00fclkemizi modern devletler aras\u0131na sokacak kavramlar\u0131n ba\u015f\u0131nda cumhuriyet, demokrasi, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve sek\u00fcler laiklik gelmektedir. Bu kavramlar\u0131 \u00e7ok iyi alg\u0131lamak ve bir siyasi objeye indirmemek gerekir.<\/p>\n
Demokrasinin bir \u00fclkede oturmas\u0131, b\u00fct\u00fcn kurumlar ve fertler taraf\u0131ndan \u00f6z\u00fcmsenmesi zamanla olacak bir husustur. Bat\u0131daki \u00f6rneklerinden farkl\u0131 olmak \u00fczere \u00fclkemizde Cumhuriyetin ilan\u0131nda itibaren ortalama her on y\u0131lda bir bu s\u00fcre\u00e7 askeri darbelerle kesintiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130nsanlar se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelmi\u015f me\u015fru bir h\u00fck\u00fcmeti be\u011fenmeyebilir, ele\u015ftirebilir hatta se\u00e7imlerde oy kullanarak de\u011fi\u015ftirebilirler. Demokrasilerde se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelen bir h\u00fck\u00fcmet yaln\u0131zca yine bir se\u00e7imle de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n
Ancak askeri bir darbe asla bir se\u00e7enek olarak tercih edilemez. Askeri darbelerin bu \u00fclkeye hi\u00e7bir fayda getirmedi\u011fi hatta \u00e7ok b\u00fcy\u00fck zararlar verdi\u011fi a\u015fikard\u0131r. En k\u00f6t\u00fc demokrasi en iyi darbeden daha iyidir.<\/p>\n
Evet, halk\u0131m\u0131z da bu ger\u00e7e\u011fi idrak etmi\u015ftir. En son ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z 15 Temmuz darbe giri\u015fiminde t\u00fcm halk\u0131m\u0131z siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ne olursa olsun millet\u00e7e, birlik i\u00e7inde darbeye kar\u015f\u0131 durmu\u015f; t\u00fcm d\u00fcnyaya \u00f6rnek olacak \u00fcst\u00fcn bir cesaret \u00f6rne\u011fi g\u00f6stererek \u00fclkemizdeki darbeler d\u00f6nemini sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Muhammet \u0130lyas BOZKURT<\/p>\n
TESAM Genel Ba\u015fkan\u0131<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde modernli\u011fin, ekonomide, siyasette, sosyal hayatta ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda insanl\u0131\u011fa kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 de\u011ferler vard\u0131r. Modern insan\u0131n de\u011ferleri aras\u0131nda ilk s\u0131rada cumhuriyet, ikinci s\u0131rada ise demokrasi gelir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada ise do\u011fru alg\u0131lanm\u0131\u015f laiklik gelir. Bir \u00fclkeyi ya bir \u015fah\u0131s y\u00f6netir, buna monar\u015fi denir; ya zengin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir z\u00fcmre y\u00f6netir, buna oligar\u015fi denir veya halk, kendi …<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1120,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0},"categories":[66],"tags":[58,59,43],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1119"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1119"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1119\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1121,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1119\/revisions\/1121"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1119"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1119"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1119"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}