{"id":6121,"date":"2025-06-13T13:42:14","date_gmt":"2025-06-13T10:42:14","guid":{"rendered":"https:\/\/tesam.org.tr\/?p=6121"},"modified":"2025-06-13T13:42:14","modified_gmt":"2025-06-13T10:42:14","slug":"uluslararasihukuktanmedetummayin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/uluslararasihukuktanmedetummayin\/","title":{"rendered":"ULUSLARARASI HUKUKTAN MEDET UMMAYIN: ARTIK G\u00dc\u00c7L\u00dcN\u00dcN HUKUKU GE\u00c7ERL\u0130"},"content":{"rendered":"<p><strong>Mehmet \u00d6\u011e\u00dcT\u00c7\u00dc<\/strong><\/p>\n<p>Eskiden s\u0131n\u0131rlar anla\u015fmalarla \u00e7izilir, yat\u0131r\u0131mlar hukuki g\u00fcvenceyle korunur, krizler uluslararas\u0131 mahkemelerle \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bug\u00fcn ise hukuk sadece g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131n i\u015fine yarad\u0131\u011f\u0131nda hat\u0131rlan\u0131yor. Kural koyucular, kural tan\u0131maz hale geldi.<\/p>\n<p><strong>Uluslararas\u0131 hukuk ayaklar alt\u0131nda<\/strong><\/p>\n<p>Art\u0131k sadece sava\u015flar de\u011fil; ticaretten \u00e7evreye, askeri angajmanlardan yat\u0131r\u0131m korumaya kadar her alanda uluslararas\u0131 hukuk sistematik bi\u00e7imde ihlal ediliyor:<br \/>\n\u2022 Trump, \u201c\u0130zlanda\u2019y\u0131, Panama\u2019y\u0131 isterim; Kanada\u2019y\u0131 eyalet yapal\u0131m\u201d diyebiliyor. Ba\u015fkan se\u00e7ilmeden \u00f6nce \u00e7ok say\u0131da davadan mahkum oldu ama geri d\u00f6nebiliyor.<br \/>\n\u2022 Putin, BM \u015eart\u0131\u2019n\u0131 hi\u00e7e sayarak K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ilhak etti, Donbas\u2019ta fiili h\u00e2kimiyet kurdu, G\u00fcrcistan\u2019da Abhazya ve G\u00fcney Osetya\u2019y\u0131 kopard\u0131.<br \/>\n\u2022 \u0130srail, Gazze\u2019de ve Bat\u0131 \u015eeria\u2019da her g\u00fcn harita de\u011fi\u015ftiriyor; BM kararlar\u0131n\u0131 sistematik olarak uygulam\u0131yor.<br \/>\n\u2022 \u00c7in, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde deniz yetki alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletip yapay adalarla askeri \u00fcsler kuruyor; Deniz Hukuku S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ni hi\u00e7e say\u0131yor.<br \/>\n\u2022 ABD, Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi\u2019ni tan\u0131m\u0131yor ama ba\u015fkalar\u0131n\u0131n orada yarg\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor.<br \/>\n\u2022 \u0130ran ve Suudi Arabistan, evrensel insan haklar\u0131 hukukunu reddediyor; yerine mezhebi \u015feriat hukukunu uyguluyor.<\/p>\n<p><strong>Kurumsal sistemler de delik de\u015fik<\/strong><\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler ve ekonomik hukuk sistemleri de art\u0131k kuraldan \u00e7ok, \u00e7\u0131kar\u0131n ve g\u00fc\u00e7 dengesinin pazarl\u0131k alan\u0131 haline geldi:<br \/>\n\u2022 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (DT\u00d6): Kurallar bazl\u0131 ticaret sistemi art\u0131k i\u015flemiyor. ABD, \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 tarifeleri \u201culusal g\u00fcvenlik\u201d gerek\u00e7esiyle uyguluyor; Avrupa karbon vergileriyle korumac\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeniden paketliyor.<br \/>\n\u2022 AB M\u00fcktesebat\u0131: Avrupa Birli\u011fi\u2019nin hukuk sisteminin idealize edilmi\u015f hali bile, i\u00e7indeki baz\u0131 \u00fclkelerde (Macaristan, Polonya gibi) temel de\u011ferler \u00e7i\u011fnenirken i\u015flemiyor. Aday \u00fclkeler i\u00e7inse siyasalla\u015fm\u0131\u015f bir kald\u0131ra\u00e7 haline geliyor.<br \/>\n\u2022 NATO\u2019nun angajman kurallar\u0131: Kolektif savunma ilkesi (Madde 5) siyasi saiklerle se\u00e7ici bi\u00e7imde uygulan\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019nin talepleri g\u00f6rmezden gelinebilirken, baz\u0131 Balt\u0131k \u00fclkeleri i\u00e7in jet h\u0131z\u0131nda devreye giriliyor.<br \/>\n\u2022 \u0130klim Hukuku ve Paris Anla\u015fmas\u0131: 1.5 derece hedefi k\u00e2\u011f\u0131t \u00fcst\u00fcnde kald\u0131. B\u00fcy\u00fck kirleticiler verdikleri taahh\u00fctleri unutmu\u015f durumda. \u201cYe\u015fil ge\u00e7i\u015f\u201d ad\u0131 alt\u0131nda yeni jeopolitik m\u00fccadeleler y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<br \/>\n\u2022 Yat\u0131r\u0131m Tahkim Mahkemeleri (ICSID, UNCITRAL): Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler aleyhine i\u015fliyor. \u00c7ok uluslu \u015firketler, ev sahibi devletin egemenli\u011fini by-pass ederek milyarlarca dolarl\u0131k davalarla h\u00fck\u00fcm kuruyor.<\/p>\n<p><strong>Kimin i\u00e7in hukuk var?<\/strong><\/p>\n<p>Bu d\u00fczende hukuk zay\u0131f\u0131 koruyan bir kalkan olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u00e7in bir sopa veya pazarl\u0131k kozu haline geldi.<\/p>\n<p><strong>Uluslararas\u0131 hukuk kimin i\u00e7in i\u015fliyor?<\/strong><\/p>\n<p>Adil olan i\u00e7in de\u011fil.<br \/>\n\u0130lkeli olan i\u00e7in hi\u00e7 de\u011fil.<br \/>\nYaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fc olan i\u00e7in.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiye ne yapmal\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin:<br \/>\n\u2022 Ege\u2019deki deniz yetki alanlar\u0131,<br \/>\n\u2022 Do\u011fu Akdeniz\u2019deki k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131,<br \/>\n\u2022 K\u0131br\u0131s\u2019taki garant\u00f6rl\u00fck rol\u00fc,<br \/>\n\u2022 Karadeniz\u2019deki enerji haklar\u0131,<br \/>\n\u2022 Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 d\u00fczenleyen uluslararas\u0131 anla\u015fmalar<br \/>\n\u2022 G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi, AB ile ticaret rejimi, savunma i\u015f birlikleri\u2026<br \/>\n\u2026bu bozulmu\u015f d\u00fczende hukuki de\u011fil, stratejik g\u00fc\u00e7 \u00fczerinden de\u011ferlendiriliyor.<br \/>\nArt\u0131k diplomasi tek ba\u015f\u0131na yetmiyor. Harita masas\u0131nda olmak i\u00e7in sadece kural\u0131 bilmek de\u011fil, kural koyucu olmak gerekiyor.<\/p>\n<p><strong>Hukuku yeniden kuranlar kazanacak<\/strong><\/p>\n<p>Bu kadar sistemli bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00e2l\u00e2 \u201chukuk galip gelecek\u201d umuduyla ya\u015famak ger\u00e7ek\u00e7ilikten uzak olabilir.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc hukuk art\u0131k sadece vicdan i\u015fi de\u011fil; g\u00fc\u00e7le desteklenmedi\u011fi s\u00fcrece bir anlam\u0131 yok. Yani hukuk, kendili\u011finden \u00fcst\u00fcn gelmez. \u00dcst\u00fcn k\u0131l\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>Ve bu da sadece hukuk\u00e7ular\u0131n de\u011fil:<br \/>\n\u2022 Stratejistlerin,<br \/>\n\u2022 Diplomatlar\u0131n,<br \/>\n\u2022 Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n,<br \/>\n\u2022 Sivil toplumun,<br \/>\n\u2022 Ve halk\u0131n ortak \u00e7abas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Son S\u00f6z: <\/strong><\/p>\n<p>Mesele art\u0131k \u201chukuk \u00fcst\u00fcn gelecek mi?\u201d de\u011fil.<br \/>\nAs\u0131l mesele \u015fu: T\u00fcrkiye bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften do\u011fan yeni d\u00fczende kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 nas\u0131l koruyacak? Kural koyan m\u0131 olacak, yoksa sadece uyan m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Bu soruya verilecek cevap, sadece bug\u00fcn\u00fc de\u011fil,<\/strong><br \/>\n<strong>T\u00fcrkiye\u2019nin yar\u0131nki egemenlik alan\u0131n\u0131 ve ekonomik g\u00fcvenli\u011fini de belirleyecek.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet \u00d6\u011e\u00dcT\u00c7\u00dc Eskiden s\u0131n\u0131rlar anla\u015fmalarla \u00e7izilir, yat\u0131r\u0131mlar hukuki g\u00fcvenceyle korunur, krizler uluslararas\u0131 mahkemelerle \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bug\u00fcn ise hukuk sadece g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131n i\u015fine yarad\u0131\u011f\u0131nda hat\u0131rlan\u0131yor. Kural koyucular, kural tan\u0131maz hale geldi. Uluslararas\u0131 hukuk ayaklar alt\u0131nda Art\u0131k sadece sava\u015flar de\u011fil; ticaretten \u00e7evreye, askeri angajmanlardan yat\u0131r\u0131m korumaya kadar her alanda uluslararas\u0131 hukuk sistematik bi\u00e7imde ihlal ediliyor: \u2022 Trump, \u201c\u0130zlanda\u2019y\u0131, &#8230;<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":6122,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0},"categories":[91],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6121"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6121"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6124,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6121\/revisions\/6124"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6122"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}