{"id":725,"date":"2014-05-30T16:55:28","date_gmt":"2014-05-30T13:55:28","guid":{"rendered":"https:\/\/tesam.org.tr\/?p=725"},"modified":"2015-03-31T10:16:45","modified_gmt":"2015-03-31T07:16:45","slug":"amerikan-yuzyilinin-sonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/amerikan-yuzyilinin-sonu\/","title":{"rendered":"AMER\u0130KAN Y\u00dcZYILININ SONU"},"content":{"rendered":"

Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00a0Deniz<\/strong><\/p>\n

Polonya as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 siyaset bilimci Profes\u00f6r George Modelski taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen ba\u015fat g\u00fc\u00e7 (dominant power) kuram\u0131na g\u00f6re; 15. y\u00fczy\u0131ldan itibaren d\u00fcnya tarihi, belirli devletlerin belirli s\u00fcreler boyunca ba\u015fat g\u00fc\u00e7 konumuna y\u00fckselmeleri ve sonra bu stat\u00fclerinden d\u00fc\u015fmeleri zinciri i\u00e7inde bug\u00fcne do\u011fru akmaktad\u0131r. Bu ba\u015fat g\u00fc\u00e7 konumuna y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f kabaca onlarca hatta y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerle olmaktad\u0131r. Belirli bir devlet y\u00fckselerek d\u00fcnya denizlerinde egemen duruma ge\u00e7mekte ve b\u00f6ylelikle okyanuslara yani ticarete egemen olarak ba\u015fat g\u00fc\u00e7 haline gelmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7 sonras\u0131nda ba\u015fka bir g\u00fc\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kmakta ve ikisi aras\u0131nda ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n galibi ya da bu \u00e7at\u0131\u015fmadan yararlanarak y\u00fckselen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir taraf yeni ba\u015fat g\u00fcc\u00fcn kim olaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.[1]\n

1945 y\u0131l\u0131nda sona eren 2. d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra, d\u00f6nemin ba\u015fat g\u00fcc\u00fc olan \u0130ngiltere ve rakibi Almanya devletlerinin m\u00fccadelesi sonras\u0131nda sahneye Amerika Birle\u015fik Devletleri \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Yakla\u015f\u0131k 70 y\u0131ld\u0131r d\u00fcnyada ba\u015fat g\u00fc\u00e7 olarak d\u00fcnya dengelerini elinde tutan ABD\u2019nin k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131n\u0131n temelinde d\u00f6rt fakt\u00f6r bulunmaktad\u0131r: \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir ekonomik g\u00fcce sahip olmas\u0131; bu ekonominin besledi\u011fi b\u00fcy\u00fck bir askeri g\u00fc\u00e7; teknolojik ve bilimsel alanda lider durumda olmas\u0131 ve bunlar\u0131n tabii bir neticesi olarak da sporda, sanatta, k\u00fclt\u00fcrel alanda, modada ve hayat\u0131n hemen her alan\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 etkilemesi.[2] Dikkat edecek olursak bu d\u00f6rt fakt\u00f6r\u00fcn ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ana etken ekonomik g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n

Evet, zirveye \u00e7\u0131kmaktan daha zoru, orada kalabilmektir. D\u00fcnya tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ABD’den \u00f6nceki k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin zirveden a\u015fa\u011f\u0131ya ini\u015flerinde hep ekonomik nedenlerin etkili oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. \u0130\u015fte ABD ekonomisi son y\u0131llarda \u00e7ok ciddi alarmlar veriyor ve \u00fclkeyi y\u00f6netenler de buna bir k\u0131s\u0131m \u00e7areler \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Her y\u0131l b\u00fct\u00e7e giderek artan rakamlarda a\u00e7\u0131klar veriyor. 2011 y\u0131l\u0131nda ABD merkez b\u00fct\u00e7esi milli gelire oranla %-10 a\u00e7\u0131k vermi\u015ftir. (Bu rakam ABD’nin ard\u0131ndan 2. b\u00fcy\u00fck ekonomi olan \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nde % -1,8; T\u00fcrkiye’de ise %-1.6 olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.) 2012 y\u0131l\u0131 b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 beklentisi yakla\u015f\u0131k olarak ise 1,3 trilyon dolar.[3]\n

1980 y\u0131l\u0131nda 907,7 milyar dolar olan ABD’nin kamu borcu, 2012 sonu itibariyle 16,3 trilyon dolara ula\u015faca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.[4] ABD’nin toplam GSYH rakam\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 15,4 trilyon dolar oldu\u011funu kabul edersek, Bor\u00e7\/GSYH oran\u0131 % 105 seviyesinde \u00e7\u0131k\u0131yor.[5]\n

Hatta baz\u0131 ekonomistlere g\u00f6re bu resmi rakamlara sa\u011fl\u0131k harcamalar\u0131, sosyal g\u00fcvenlik teminatlar\u0131 gibi devletin dolayl\u0131 olarak bor\u00e7lu oldu\u011fu kalemler de dahil edildi\u011finde bu bor\u00e7 100 trilyon dolar gibi t\u00fcm D\u00fcnya \u00fclkelerinin GSY\u0130H toplamlar\u0131ndan daha y\u00fcksek bir seviyeye ula\u015fmakta.[6]\n

Evet, ABD’nin ekonomik olarak belini b\u00fcken temelde iki neden var: Askeri harcamalar ve Sosyal g\u00fcvenlik harcamalar\u0131.<\/p>\n

Son 10 y\u0131ld\u0131r her y\u0131l s\u00fcrekli artan ve bug\u00fcn art\u0131k y\u0131ll\u0131k olarak resmi kaynaklara g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 900 milyar dolarl\u0131k askeri harcama \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir rakam.[7] Bu rakam t\u00fcm d\u00fcnyada bir y\u0131lda yap\u0131lan askeri harcamalar\u0131n yakla\u015f\u0131k %45\u2019ini ifade ediyor. Askeri harcamalar liginde ABD’nin arkas\u0131nda gelen s\u0131ras\u0131 ile 17 \u00fclke, \u00c7in, \u0130ngiltere, Fransa, Rusya, Japonya, Suudi Arabistan, Almanya, Hindistan, \u0130talya, Brezilya, G\u00fcney Kore, Avustralya, Kanada, T\u00fcrkiye, BAE, \u0130spanya ve \u0130srail’in toplam savunma harcamas\u0131ndan daha fazla para harc\u0131yor ABD ordusu i\u00e7in. \u00dcstelik bu rakam her y\u0131l b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n (1,1 trilyon dolar) yar\u0131dan fazlas\u0131 olunca \u00e7ok daha can ac\u0131t\u0131c\u0131 oluyor.<\/p>\n

ABD ordusundaki 1,4 milyon muvazzaf askerden 350 bini 130 \u00fclkede bulunan toplamda 750\u2019den fazla ABD \u00fcss\u00fcnde konu\u015fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumda.[8] ABD ekonomisinin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 silah end\u00fcstrisi olu\u015fturmaktad\u0131r. Amerikal\u0131 m\u00fckelleflerden al\u0131nan vergi gelirlerinin dahi y\u00fczde 57\u2019si askeri harcamalara gidebilmektedir.[9]\n

ABD her y\u0131l b\u00fct\u00e7esinden yapt\u0131\u011f\u0131 bu korkun\u00e7 askeri harcamay\u0131 art\u0131k k\u0131smak istiyor. Yani yine s\u00fcper olup, bunu kendisine daha ucuza mal etmek istiyor. Ancak bu pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil; zira ABD’nin ekonomisi enerji kaynaklar\u0131n\u0131n \u00fczerinde hakim olmas\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131. Ve bu enerji kaynaklar\u0131 \u00fczerindeki hakimiyeti de ancak askeri g\u00fcc\u00fc ile m\u00fcmk\u00fcn (sadece Orta Do\u011fu\u2019da 125 bin kadar ABD askeri bulunuyor!). Yani ABD burada muazzam bir a\u00e7maz\u0131n, adeta bir bata\u011f\u0131n i\u00e7inde!<\/p>\n

Her y\u0131l b\u00fct\u00e7eye olan askeri y\u00fck b\u00f6yle iken, bunun yan\u0131nda bir k\u0131s\u0131m ekstra harcamalar ve bedeller de oluyor. S\u00f6zgelimi ABD\u2019nin Irak, Afganistan ve Pakistan\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc sava\u015f\u0131n maliyeti 2001-2011 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki 10 y\u0131lda ABD\u2019ye 8 bin 300\u2019den fazla can kayb\u0131na ve 4,4 trilyon dolara mal oldu. [10]\n

ABD Federal B\u00fct\u00e7esinde 2011 sonu itibari ile yap\u0131lan 3,6 trilyon dolarl\u0131k gider kaleminin 2,3 trilyon dolar\u0131 yani 2\/3’\u00fc sosyal g\u00fcvenlik, sa\u011fl\u0131k, emeklilik ve g\u0131da yard\u0131mlar\u0131na (Social security, Medicare, Medicaid ve Food Stamp) gidiyor.[11]\n

ABD b\u00fct\u00e7esinin bu denli deste\u011fine ra\u011fmen \u00fclkede yoksulluk s\u00fcrekli artmakta. D\u00fcnyan\u0131n en zengin \u00fclkesi, ekonomik krizlerin de etkisiyle yoksullu\u011fun h\u0131zl\u0131 y\u00fckseldi\u011fi bir \u00fclke halini ald\u0131. ABD Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 G\u0131da ve Beslenme servisi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen Ek Beslenme Yard\u0131m\u0131 Program\u0131\u2019n\u0131n (SNAP) internet sayfas\u0131nda 1 A\u011fustos tarihinde a\u00e7\u0131klanan verilere g\u00f6re, 2007\u2019nin Ekim ay\u0131nda ABD\u2019de g\u0131da yard\u0131m\u0131 alanlar\u0131n say\u0131s\u0131 27 milyon iken, 2011 May\u0131s itibariyle bu say\u0131 45 milyon 753 bin ki\u015fiye y\u00fckselmi\u015f durumda. Yard\u0131mdan yararlananlar\u0131n n\u00fcfusa oran\u0131 ise y\u00fczde 8,7\u2019den y\u00fczde 14,7\u2019ye ula\u015ft\u0131.[12] Bu rakam n\u00fcfusun y\u00fczde 15’ini ifade ediyor ve son 20 y\u0131l\u0131n en y\u00fcksek yoksulluk oran\u0131. Bu n\u00fcfusun neredeyse yar\u0131s\u0131 da yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n %50 seviyesinin de alt\u0131nda olan “a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk” i\u00e7inde ya\u015f\u0131yor.[13] Ayr\u0131ca bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ABD\u2019de i\u015fsizlik rakamlar\u0131 da \u00e7ok vahim. Son verilere g\u00f6re %7,9 olan i\u015fsizlik oran\u0131 yakla\u015f\u0131k 15 milyon Amerikal\u0131n\u0131n i\u015fsiz oldu\u011funu g\u00f6steriyor.[14]\n

Sonu\u00e7 olarak yukar\u0131da anlat\u0131lanlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda diyebiliriz ki; k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olarak ABD, h\u00e2l\u00e2 zirvede belki ama, buradaki son g\u00fcnlerini ya\u015famakta. Zirvede kalma iste\u011fi y\u00fcz\u00fcnden her t\u00fcrl\u00fc \u015feyi deniyor. Ancak bu \u00e7aresizlik \u00f6nce onu kontrols\u00fcz hamleler yapmaya itiyor (baba-o\u011ful Bush d\u00f6nemlerindeki sald\u0131rgan politikalar gibi!); ard\u0131ndan da bunu telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a hata \u00fczerine hata yaparak adeta kendi sonunu haz\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n

Evet, bug\u00fcnlerde ABD hala zirvede duruyor olsa da, bu kimseyi aldatmas\u0131n. Art\u0131k kum saati tersine d\u00f6nm\u00fc\u015f durumda ve bunu ABD\u2019nin tekrar tersine \u00e7evirme imk\u00e2n\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Zira her \u015feyin bir sonu oldu\u011fu gibi, Amerikan r\u00fcyas\u0131n\u0131n da sonu yakla\u015f\u0131yor.<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131k tarihinin en ac\u0131 dolu d\u00f6nemini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z 20. yy \u0131n ba\u015flar\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelelerini umar\u0131z ki 21. yy \u0131n kaderinin \u00e7izildi\u011fi bu y\u0131llarda tekrar ya\u015fanmaz. Umar\u0131z ki ABD ve \u00c7in\u2019in derinden derine s\u00fcren g\u00fc\u00e7 m\u00fccadeleleri su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karak ve sadece bu iki devleti de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 derinden etkileyecek bir kaosa d\u00f6n\u00fc\u015fmesin.
\n[1] Oral Sander, Siyasi Tarih \u0130lk\u00e7a\u011flardan 1918’e, Ankara, 2011.<\/p>\n[2] Zbigniew Brzezinski, B\u00fcy\u00fck Satran\u00e7 Tahtas\u0131\/ Amerika’n\u0131n K\u00fcresel \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve Bunun Jeostratejik Gereklilikleri, 2010.<\/p>\n[3] http:\/\/www.usgovernmentspending.com\/budget_pie_gs.php<\/p>\n[4] http:\/\/www.usgovernmentspending.com\/budget_pie_gs.php<\/p>\n[5] http:\/\/www.gpo.gov<\/p>\n[6] http:\/\/www.goldnews.com\/2011\/06\/14\/bill-gross-us-100-trillion-in-debt-in-worse-shape-than-greece-video\/<\/p>\n[7] http:\/\/www.usgovernmentspending.com\/budget_pie_gs.php<\/p>\n[8] http:\/\/www.politifact.com\/truth-o-meter\/statements\/2011\/sep\/14\/ron-paul\/ron-paul-says-us-has-military-personnel-130-nation\/<\/p>\n[9] http:\/\/www.cbo.gov\/ftpdocs\/122xx\/doc12264\/06-30-11_FYDP.pdf<\/p>\n[10] Bu rakamlara esas olan \u201cSava\u015f\u0131n Maliyetleri\u201d (Costs of War) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Brown \u00dcniversitesi Watson Uluslararas\u0131 \u00c7al\u0131\u015fmalar Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan eski ba\u015fkan Eisenhower ad\u0131na kurulan \u201cEisenhower Ara\u015ft\u0131rma Projesi\u201d taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015f.<\/p>\n[11] http:\/\/www.bloomberght.com<\/p>\n[12] http:\/\/www.fns.usda.gov\/snap\/<\/p>\n[13]http:\/\/www.cnnturk.com\/2012\/ekonomi\/dunya\/09\/14\/abdde.46.2.milyon.kisi.yoksulluk.sinirinin.altinda\/676765.0\/index.html<\/p>\n[14] www.tradingeconomics.com\/united-states\/unemployment-rate<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00a0Deniz Polonya as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 siyaset bilimci Profes\u00f6r George Modelski taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen ba\u015fat g\u00fc\u00e7 (dominant power) kuram\u0131na g\u00f6re; 15. y\u00fczy\u0131ldan itibaren d\u00fcnya tarihi, belirli devletlerin belirli s\u00fcreler boyunca ba\u015fat g\u00fc\u00e7 konumuna y\u00fckselmeleri ve sonra bu stat\u00fclerinden d\u00fc\u015fmeleri zinciri i\u00e7inde bug\u00fcne do\u011fru akmaktad\u0131r. Bu ba\u015fat g\u00fc\u00e7 konumuna y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f kabaca onlarca hatta y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerle …<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":726,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0},"categories":[47],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/725"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=725"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":727,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/725\/revisions\/727"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tesam.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}