TESAM Türkiye Ekonomik Siyasal ve Stratejik Araştırmalar Merkezi
Altın Orda’nın ilmî, kültürel ve entelektüel mirası; Türkiye, Kazakistan ve Tataristan’dan akademisyenlerin katılımıyla Marmara Üniversitesi’nde düzenlenen uluslararası sempozyumda çok boyutlu olarak ele alındı.
Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Cuci Ulusu Araştırmaları Enstitüsü (Kazakistan), Ş. Mercani Tarih Enstitüsü Altın Orda Araştırmaları Merkezi (Tataristan/RF) ve TESAM iş birliğiyle düzenlenen Uluslararası “Altın Orda’da Bilim” Sempozyumu, 4–5 Kasım 2025 tarihlerinde Marmara Üniversitesi İbrahim Üzümcü Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.
Sempozyum, Altın Orda Hanlığı’nın Türk-İslam medeniyetine ve bilim tarihine katkılarını yeniden değerlendirmeyi; tarihten bilime uzanan köprüleri disiplinlerarası bir yaklaşımla ele almayı amaçladı.
Açılış ve Genel Çerçeve
Açılış konuşmalarında İlyas Kemaloğlu ve İlyas Bozkurt, Altın Orda’nın yalnızca siyasi bir güç değil; aynı zamanda güçlü bir ilmî ve kültürel merkez olduğuna dikkat çekti. Türk devlet geleneğinin bilimsel düşünceyle kurduğu ilişkinin tarihsel derinliği vurgulandı.
I. Oturum: İlmî Etkinlikler ve Yazı Kültürü
Birinci oturum başkanlığını Prof. Dr. İlyas Kemaloğlu üstlendi.
- Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu – Altın Orda ülkesindeki ilmî etkinlikler
- Prof. Dr. İskander İzmaylov – Bilgi akışı ve yazı kültürü
- Dr. İlnur Mirgaleev – Kalendernâme’de bilim dalları
Bu oturumda Altın Orda coğrafyasında bilginin üretimi, dolaşımı ve yazılı kültürün gelişimi ayrıntılı biçimde değerlendirildi.
II. Oturum: İslamiyet, Tasavvuf ve Hukuk
Oturum başkanlığını Prof. Dr. Hayrunnisa Alan yürüttü.
- Prof. Dr. Dinçer Koç – Cuci Ulusu’nda İslamiyet’in rolü
- Dr. Jaksılık Sabitov – Sufi tarikatları
- Prof. Dr. Aşirbek Muminov – Harezm İslam hukuku ekolü
İslam’ın Altın Orda’daki toplumsal ve entelektüel dönüşüm üzerindeki etkisi, tasavvufun kültürel rolü ve hukuk ekollerinin kurumsal yapıya katkıları kapsamlı biçimde ele alındı.
III. Oturum: Kültürel ve Edebî Miras
Başkanlığını Prof. Dr. Yüksel Çelik’in yaptığı üçüncü oturumda;
- Mahmud El-Bulgarî
- Edigey destanı
- Kazan Hanlığı kaynakları
- Sahib Giray Han dönemi tıbbî eserleri
gibi başlıklar üzerinden Altın Orda ve devamı hanlıkların kültürel ve entelektüel birikimi analiz edildi.
IV. Oturum: Sözlü Kültür ve Tarih Yazımı
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl başkanlığındaki son oturumda;
- Cırau geleneği
- Altın Orda mirasçısı hanlıklarda tarih araştırmaları
- 13–15. yüzyıllarda entelektüel hayat
- “Golden Horde Review” dergisinde yayımlanan çalışmalar
gibi konular ele alındı. Altın Orda’nın sözlü edebiyat, tarih yazıcılığı ve akademik yayıncılık açısından bıraktığı miras vurgulandı.
Sempozyumun Genel Değerlendirmesi
Uluslararası “Altın Orda’da Bilim” Sempozyumu, Altın Orda’nın yalnızca tarihsel bir siyasi yapı değil; aynı zamanda ilim, kültür, hukuk ve düşünce hayatında derin izler bırakmış bir medeniyet alanı olduğunu ortaya koydu.
Türkiye, Kazakistan ve Tataristan’dan akademisyenlerin katkılarıyla gerçekleşen bu uluslararası buluşma; Türk dünyasının ortak tarihini bilimsel bir zeminde yeniden değerlendirme adına önemli bir adım oldu.
Katkı sunan tüm akademisyenlere ve katılımcılara teşekkür ediyor; Türk-İslam medeniyetinin ilmî mirasını konu alan çalışmaların artarak devam etmesini temenni ediyoruz.
